İslam əxlaqı

Qəlbin Əsgərləri

 

Abdurrahman Əbul-Fərəc əl-Cevzi Hənbəli, “Minhəcul-Qasidin və Mufidis-Sadiqin”

“Həlak Edən Əməllər” Bölümü

 

 

 

        Qəlb bir hökmdara bənzəyir və onun iki ordusu vardır. Biri zahiri gözlə görülən, digəri isə bəsirət gözüylə görülən ordudur. Gözlə görülən ordu, insanın xarici (zahiri) və daxilidəki üzv və orqanlardır. Bu orqanlar insana xidmət etmək üzçün yaradılıb və ona qarşı gəlməyi bacarmazlar. İnsan gözünə açılmasını əmr etdiyi zaman açılar, ayağına hərəkət etməsini əmr etdiyi zaman ayağı hərəkət edər, həmçinin digər üzvlər də bu şəkildə insanin əmrinə verilmiş və ona boyun əymişlər. Lakin bu hal, onların bir əmrə uymaqları kimi təsvir edilməz.

        Qəlbin bu orduya ehtiyac duymasının səbəbi, yaradılış qayəsi olan səfər üçün miniyə və azuqəyə möhtac olmasıdır. Haqqında danışılan səfər, Uca Allaha doğru edilən yoldur və Rəbbinə qovuşana qədər müxtəlif məkanları keçməsi lazımdır. Qəlbin miniyi bədəndir, azuqəsi elmdir, ilk mənzili dünya və ən son dayanacağı axirətdir. Qəlb, miniyi olan bədəninə baxmağa və onu qorumağa ehtiyac duyar. Onu qorumaq ona münasib qida və başqa ehtiyaclarını təmin etməklə və ona uyğun olmayan, ölməsinə səbəb olacak şeylərdən uzaq tutmaqla olur. Qəlb, bədənin qida ehtiyacını əldə etmək üçün iki orduya möhtacdır. Bunlardan biri batini ordu - şəhvət (yəni istək), digəri isə zahiri ordu - qidanı əldə etməyə yarayan əl və digər bədən üzvləridir. Ehtiyac duyulan bütün istəklər qəlbin içərisində, şəhvətin alətləri olan üzüvlər isə bədəndə yaradılmışdır.

        Qəlb, həlak edən və öldürən şeyləri də özündən uzaq tutmaq üçün də iki orduya möhtacdır. Bunlardan biri batini ordu - olan qəzəbdir. Bədəni həlakə aparan şeylər onun sayəsində dəf edilir və düşmənlərdən intiqam alınır. Digəri isə zahiri ordu - əl və ayaqlar kimi qəzəblə əlaqəli olan hərəkətləri edən üzvlərdir. Bu xüsus, bədənin xaricində olan silah və başqa şeylərlə də tamamlanır.

         Sonra, qidaya ehtiyacı olan şey qidanı tanımazsa yemək istəyinin və alətinin ona bir faydası olmaz. Tanimaq üçün də iki orduya ehtiyacı var. Bu ordulardan biri görmə, eşitmə, toxunma, dad və qoxu bilmə kimi duyğu vasitələrindən ibrət olan batini ordu, digər isə göz, qulaq, burun və başqa orqanlardan ibarət olan zahiri ordudur.

        Bunlara niyə ehtiyac olduğunu və hikmətlərini açıqlamaq çox uzun çəkər. Şükür bölümündə bu xususların bir qisminə toxunacıyıq.

Qəlbin əsgərləri aşağıda verilmiş üç qrupda toplanmışdır:

• Birinci - Şəhvət kimi münasib və faydalı olanı əldə etməyə, ya da qəzəb kimi zərərli və münasib olmayanı def etməyə yarayan vəsflər. Bəzən buna "iradə" də deyilir.

• İkinci - Haqqinda danışılan hədəfləri əldə etmək üçün üzvləri hərəkət etdirən gücdür ki, buna da "qüdrət" deyilir. Bu əsgərlər bütün bədən üzüvlərinə, xüsusən əzələlərə və o cümlədən də vətərlərə yayılmışdır.

• Üçüncü - Cəsuslar kimi, əşyanı idrak edib tanıyan əsgərlərdir. Bu əsgərlər görmə, eşitmə, dad və qoxu bilmə və s. duyğu orqanlarıdır. Bunlar da bədənin müəyyən orqanlarına yayılmışdır, “elm” və “idrak” adlanir.

         Qeyd etdiyimiz bu batini ordular ilə yanaşı zahiri ordular da vardır. Sözü gedən bu zahiri ordular ət, piy, əzələ, qan və sümükdən ibarət olan bədən üzvləridir ki, bu orduların icra edici vasitələri olaraq yaradılmışlar. Çünki tutmaq qüvvəti ancaq barmaqların sayəsində baş verir, görmə bacarığı da yalnız göz vasitəsi ilə varlıqları idrak edərək olur. Həmçinin digər bacarıqlar da belədir.

          Biz burada üzvlərdən ibarət olan zahiri ordulardan danışmayacığıq, çünki bunlar məlum olan şeylərdir. Biz gözlə görmədiyimiz ordulardan bəhs edəciyik. Bunlardan, idrak qabiliyətinə malik olanlar iki qismə ayrılır. Birincisi zahirdə yerləşən eşitmə, görmə, qoxu bilmə, dad bilmə və toxunma hisslərindən ibarət olan beş duyğu üzvüdür. İkincisi isə daxildə yerləşib beynin boşluqları adlanan yerdə məskunlaşan əsgərlərdir. Bunların sayları da beşdir. Həqiqətən insan bir şeyi gördükdən sonra gözlərini yumaraq öz-özlüyündə həmin şeyin sürətini idrak edər, buna “xəyal” deyilir. Sonra insan gördüyü sürəti bir şey səbəbiylə yaddaşında hifz edər. Bu hifz edici əsgərdir. Sonra insan yadda saxladığı şey haqqında təfəkkür edər və düşüncələrinə əlavələr edərək onu təkmilləşdirər. Sonra unutduğu şeyi xatırlayıb unutduğu şeyə qayıdar. Sonra duyğu orqanları vasitəsi ilə əldə etdiyi şeylərin bütün mənalarınını, onlar arasında müştərək olan duyğu üzvləri vasitəsi ilə bir araya gətirib toplayır. Batində isə müştərək hiss, təxəyyül, təfəkkür, hifz etmə və zikr kimi qüvvələr vardır. Allah ﷻ hifz, fikr, zikr və təxəyyül kimi bacarıqları yaratmasaydı insan bədənində əl və ayaqlar olmazdı, həmçinin beyində də heç bir şey olmazdı. Bu sadaladığımız qüvvətlər batini əsgərlərdir və yerleri batindir.

         Zikr olunanlar qəlbin əsgərləridir. Bu əsgərlərdən qüvvətli alimlər istifadə edərlər. Fəhmi zəif olanların bunu idrak edəcəyi şəkildə mövzunu açığlamaq qəliz məsələdir. Lakin biz burada nümunələr verərək fəhmi zəif olanların da mövzunu anlamaları üçün çalışacağıq.

 

Tərcümə: Ummu Hiram

 

HƏLAK EDƏN ƏMƏLLƏR

 

Abdurrahman Əbul-Fərəc əl-Cevzi Hənbəli, “Minhəcul-Qasidin və Mufidis-Sadiqin”

QƏLBİN QƏRİBƏ HALLARININ ŞƏRHİ

Bu bölüm, “Həlak Edən Əməllər” babının ilk bölümüdür.

        Çəyirdəyi və toxumu yaran, meyvəni və otu yaradan, hərəkət edən və yeriyən hər şeyə ruzi verən, öz vəli qullarını himayə edib qoruyan, yaratdığı və böyütdüyü hər şeyə qarşı yumşaq davranan Allaha həmd olsun. Böyüdülüb yetişdirilənə baxan şəxs böyüdüb yetişdirən Rəbbi tanıyar. O, qəlbləri çevirir və dilədiyini edir. Toplanmış və sabit olan şeyi dağıdır. Nəfslərə xəstəlik verir və istədiyi zaman onları müalicə edir. İstədiyini yatızdırır və dilədiyi vaxt oyandırır. Onun təqdir etdiyi şeylər cərəyan edər və Həmzəni (Allah ondan razı olsun) öldürüb, dini təhqir etmiş olan Vəhşi müsəlman olur. Əbu Ləhəbin əlləri qurusun deyər və əlləri quruyar. Verərək ihsan edən və istədiyi zaman verdiyini almağa hökm edən Allahı təsbih edirəm. Şüphəsiz ki, bunda qəlbi olan kimsələr üçün öyüd-nəsihət vardır.

         Küləklər əsdikcə Rəbbimə həmd edirəm. Miniyi olan şəxs və piyada olan hərəkət etdikcə Onun elçisi Məhəmmədə, göyərçinlər ağaclarda səs saldığca Allah Rəsulunun əshabına və ona tabe olanlara davamlı olaraq və qocaldığı zaman yenidən gəncləşəcək şəkildə çoxlu salat və salam edirəm.

         Bilin ki, (Allah ﷻ sizləri müvəffəq etsin) insanın ən dəyərli varlığı qəlbdir. Allahı tanıyan, Onun üçün çalışan, Ona yönələn, Ona yaxınlaşan və onun qatındakilari kəşf edən qəlbdir, digər bədən üzvləri və orqanları qəlbin işçiləri və xidmətçiləridir. Qəlb onları, kralların kölələrini və çobanın qoyunlarını idarə etdiyi kimi istifadə edir. Bədən üzvlərinə ibadətlərdən yayılan qalbin nurlarıdır, orqanlara siraət edən çirkin əməllər isə qəlbə təsir edir. Bəzən qəlb, edilən xətalardan dolayı qaranlıq olur, bəzən isə təqva ilə nurlanır. Qəlbini tanıyan Rəbbini tanıyar. İnsanların çoxu qəlblərini və nəfslərini tanımazlar. Allah, insan ilə onun qəlbinin arasına girər. “Onun insan ilə qəlbinin arasına girməsi” deyərkən qəsd olunan Allahın qulun özünü tanımasına, müşahidə və muraqəbə etməsinə mane olması deməkdir. Qəlbi və onun vəsflərini tanımaq dinin əsli və zahidlərin yolunun əsasıdır.

          Bu kitabın ilk iki babında bədən üzvləri ilə edilən ibadət və adətləri (ədəb qaydalarını) qeyd etmişik. Digər iki babda isə qəlblərin insanı həlak edən və xilas edən sifətlərini açıqlayacağımızı söz vermişdik. Bunlara keçmədən əvvəl iki bölüm zikr edəcəyik. Birinci bölümdə qəlbin vəsf və xüsusiyyətlərini, ikinci bölümdə qəlbin necə islah edilməsi və əxlaqın necə gözəl hala gətirilməsini izah etdikdən sonra Allah izniylə insanı həlak edən və xilas edən şeyləri təfsilatlı şəkildə qeyd edəcəyik.

 

NƏFS, RUH, QƏLB, AĞIL NƏ DEMƏKDİR VƏ BU KƏLMƏLƏRİN MƏNASI NƏDİR?

“Qəlb” kəliməsi iki mənada istifadə olunur. Birinci məna - şam qozası şəklində olub sinənin sol tərəfində yerləşir. Bu ət parçasının içində boşluq vardır, mövcud olan boşluqda isə qara rəngdə qan olur, bir ət parçası olan bu orqan ruhun qaynağıdır. Bu qəlb heyvanlarda, hətta ölüdə belə var. Bizim burada məqsədimiz qəlbin formasından bəhs etmək deyil. İkinci mənaya gəlincə, qəlb rəbbani və ruhani (mənəvi) bir incəlik olub, yuxarıda qeyd etdiymiz cismani qəlblə bir əlaqəsi vardır. Bu incəlik insanın həqiqətidir, insanın idrak edən, bilən və taniyan bir parçasıdır. Allahın əmrinə muxatab olan, məs’ul tutulan və qınanılan odur. Bu kitabımızda bizim “qəlb” deyərək işarət etdiyimiz şey mənəvi qəlbdir. Muamilə elmi qəlbin həqiqətini izah etməyə deyil, onun vəsflərini və hallarını bilməyə əsaslanır.

“Ruh" kəlməsi də mərqsədimizə bağlı olaraq iki mənada istifadə olunur. Birincisi - ruh lətif bir cisimdir, onun qaynağı cismani qəlbin boşluğudur və bütün insan vücuduna arteriya damarları vasitəsiylə yayılır. Ruhun bədəndə dolaşması hiss etmə, eşitmə, görmə və qoxu bilmə kimi duyğu orqanlarından bədənin digər üzvlərinə yayılması bir evin küncündə qoyulan lampadan yayılan ışığa bənzəyər. Evin küncündə qoyulan lampanın işığı evin hangi nöqtəsınə çatarsa oranı işıqlandırar. Hayat, divarlarda meydana gələn işığa, ruh da lampaya bənzəyər. Ruhun batindəki yayılışı və hərəkəti lampanın evin hər yanına aparılmasına bənzəyir. Həkimlər “ruh” dedikləri zaman bu mənani nəzərdə tuturlar. Haqqında bəhs edilən ruh, qəlbin hərarəti nəticəsində əmələ gələn lətif bir buxardır. Bizim buradaki qayəmiz bu mənaya gələn ruhu izah etmək deyil, çünki burada qəsd edilən ruh - qəlbləri müalicə edən həkimlərin müalicə etdiyi ruh deyil. Vücudu müalicə edən həkimlərin məşğul olduğu ruhdur. İkinci mənasına gəlincə isə, ruh insandaki bilən və idrak edən lətif bir şeydir, həmçinin qəlbə verilən iki tərifdən birində də izah etdiyimiz məna budur. Allah İsra surəsi 85-ci ayəsində də qəsd etdiyi bu ruhdur: “Səndən ruh haqqında soruşurlar. De: “Ruh Rəbbimin əmrindəndir. Sizə yalnız az bir bilik verilmişdir”. Ruh, heyrətləndirən rəbbani bir əmirdir, ruhun həqiqətinin mahiyyətini dərk etməkdə ağıllı və zəkalı insanların çoxu aciz qalmışdır.

“Nəfs" kəlməsi də bir çox mənaya gəlir. Bizim buradaki qəsdimizə görə iki mənaya gəldiyini deyə bilirik. Birincisi məna: Nəfs-insanın qəzəb və istək qüvvəsini özündə cəm etməsi. Nəfslə mübarizə xüsusunda işarə edilən şey budur. Allah Rəsulunun bu hədisi də elə bu mənada varid olmuşdur: “Həqiqi mücahid, Allah üçün nəfsiylə cihad (mübarizə) edəndir”, “Güclü, güləşdə rəqibinin kürəyini yerə vuran deyildir. Həqiqi güclü qəzəb anında nəfsinə hakim olan şəxsdir”. İkinci mənası isə, yuxarıda zikr etdiyimiz və insanın həqiqəti olan lətif bir varlığdır. Nəfs insanın özüdür. Nəfs, hallarinin növlərinə görə müxtəlif vəsflərlə təsvir edilir. Əminlikdə sükunət tapdıqda, müxtəlif istəklərin əhatə etməsindən qaynaqlanan iztirab ortadan qalxdıqda "hüzura qovuşmuş nəfs” adlanır. Sükunətə hələ çatmamış, nəfsin istəklərinə mane olmağa və onlara etiraz etməyə başlamışsa “qinayan nəfs” adlanır. Əgər nəfsin istəklərinə və şeytanın çağrışlarına boyun əyibsə “pisliyi əmr edən nəfs” adlanır. Belə demək də caizdir: birinci mənadakı nəfs, yuxarıda izah etdiyimiz xüsusiyyətlərə görə zəmm edilmişdir yəni qinanmışdır, ikinci mənadakı nəfs isə insanın həqiqəti olmasına görə mədh edilmişdir yəni təriflənmişdir.

Ağıl kəlməsinə gəlincə isə, “Elm” bölümündə bu haqqda bəhs etmişdik. Bəzən “ağıl” deyildikdə insanı meydana gətirən lətif bir varlıq da qəsd edilir. Mutəqaddimlərin sözlərində “qəlbin xətri, nəfsin, ruhun və ağlın xətri” kimi ibarələr istifadə edildiyi üçün bu kəlmələri izah etməyə ehtiyac hiss etdik.

 

Tərcümə: Ummu Hiram

 
Elm Öyrətmənin Fəziləti

Elm Öyrətmənin Fəziləti

           Buxari və Müslimin səhihlərində Səhl İbn Saddan (Allah ondan razı olsun) təxric etdikləri hədisdə elm öyrətmənin fəziləti haqqında belə deyilir: “Allah Rəsulu (Allahın ona salat və salamı olsun) Əliyə (Allah ondan razı olsun) dedi : Allahın bir adama sənin vasitənlə hidayət verməsi, sənin üçün qırmızı dəvələrə sahib olmandan daha xeyirlidir."[1]

Mədh edilən və Zəmm Olunan Elmlər.

 

 

 Tərif Olunan və Qınanılan Elmlər.

Bu Elmlərin Növləri və Əhkamları.

 

          Ənəs bin Məlikdən Allah Rasulundan (ﷺ) belə rəvayət etdi: “Elm tələbi hər bir müsəlmana fərzdir (vacibdir).”[1] (İmam Əhməd “əl-İləl” əsərində rəvayət etmişdir.)

          Müəllif (Allah ona rəhm etsin) insanlar hər bir müsəlmana hansı elmləri öyrənməyin fərz (vacib) olması məsələsini ixtilaf etdiklərini dedi.

          Fəqihlər öyrənilməsi vacib olan elmin fiqh elmi olduğunu deyiblər, çünki halal və haram ancaq fiqh elmi vasitəsi ilə öyrənilir.

          Müfəssirlər və mühəddislər dedilər ki, bu kitab və sünnət elmidir, çünki bu iki elm (yəni kitab və sünnət) bütün elmlərə çatmaq üçün vasitədir.

          Tasavvuf əhli bu elmin ixlas və nəfsin afətlərini (bəlalarını) öyrənmək olduğunu deyiblər.

          Mütəkəllimlər (kəlamçılar) bunun kəlam elmi olduğunu deyiblər.

          Bu haqda qəbul olunmayan başqa görüşlər də vardır. Doğru olan qulun Rəbbi ilə münasibətini tənzimləyən elmdir.

          Qulun mükəlləf olduğu muamələ üç qisimdir :

  1. Etiqad - İnanib bağlanmaq
  2. Fel - Əmr olunan şeyləri yerinə yetirmək
  3. Tərk - Qadağan olunanları tərk etmək.

           Uşaq büluğ yaşına çatdığı zaman ona vacib olan ilk şey “Kəlimeyi-şəhadəti” (“Kəlimeyi-şəhadət” yəni Allahın təkliyini və onun Rasulunun risalətini təsdiq etməkdir) və mənasını öyrənməkdir. Bu məlumatı heç bir araşdırma və incələmə etmədən və ya dəlil olmadan təqlid yoluyla öyrənə bilər, çünki Rasul (Allahın ona salat və salamı olsun) mədəni olmayan bədəvi ərəblərin dəlil öyrənmədən təsdiqlərini yetərli saymışdır. Beləliklə də bu, həmin vaxtda insana yerinə yetirilməsi vacib olan vəzifədir. Araşdırma və istidlal (incələmə və tədqiqat) daha sonra ona lazımlı olur.

           Namaz yaşı çatdıqda uşağa təharət və namazı öyrənmək vacib olur. Ramazana qədər yaşarsa oruc ilə əlaqəli ehkamları da öyrənməsi ona vacibdir. Əgər mal varlığı varsa yəni zəngindirsə və bunun üzərindən bir il keçibsə, ona zəkatı da öyrənmək fərz olur. Həcc vaxtı gəlmişsə, həcc etməyə gücü çatarsa (imkanı varsa), həcc və umrə ehkamlarını da öyrənmək ona vacibdir.

Tərk ediləcək məsələlərin öyrənilməsinə gəlincə bu məsələləri öyrənmə duruma görə dəyişir, çünki kor birisinə baxılması haram olan şeylərin öyrənilməsi vacib deyil. Kar birisinə eşidilməsi qadağan olan şeyləri öyrənilməsi fərz deyil. İçki içmənin və ipək geyməyin adət olduğu yerdə bu şeylərin öyrənilməsi vacib olur.       

           Etiqad ediləcək məsələlərin öyrənilməsinə gəlincə insanın ağlına gələcək şübhələr miqarında öyrənmək vacib olur. Əgər kəlimeyi-şəhadətin dəlalət etdiyi mənalar haqqında ağlına bir şübhə gələrsə, bu şübhəni aradan qaldıracaq şeyləri öyrənmək onun üzərinə fərz olur. Əgər bidətlərin yayğın olduğu bir bölgədə yaşayırsa, ona haqqın təlqin edilməsi (öyrənilməsi) vacib olur. Bir tacir ribanın yayğın olduğu yerdə olarsa, ona ribadan çəkinməyi öyrənmək vacib olur. Öldükdən sonra dirilməyə (Bəasa), Cənnət və Cəhənnəmə imanı öyrənmək də vacibdir.

          Bu qeyd etdiklərimizdən fərzu-ayn elmi öyrənməklə qəsd edilən şeyin hər şəxsə ayrı-ayrı fərz olan elm olduğu anlaşılır.

           Fərzu-kifayə elmə gəlincə dünya işlərinin tənzimlənməsində bilinməsi labüd olan hər bir elmdir. Məsələn tibb elmi kimi. Bədənlərin öz varlığını sağlam olaraq davam etdirə bilməsi üçün tibb elmi zəruridir. Alış-veriş, miras və vəsiyətlərin bölgüsündə lazım olduğu üçün hesab (riyaziyyat) elmini bilmək də zəruridir.

           Bu elmləri ölkədə bilən kimsə olmazsa, həmin ölkənin əhalisi çətinliklə qarşılaşar və hər kəs bunu öyrənməklə mükəlləf olar. Bu vəzifəni bir nəfərin üstlənməsi kifayətdir və digərlərinin üzərindən bu vaciblik qalxar.

           Tibb və hesab (riyaziyyat) elmlərinin fərzu-kifayə olmasını deməmiz sizi təəcübləndirməsin, çünki misal üçün əkinçilik, toxuculuq kimi peşələrin əsaslarını öyrənmək fərzu-kifayədir, hətta həcamət kimi peşələrdə də bura daxildir.. Əgər bir bölgədə həkim olmazsa o bölgə əhalisi sürətlə həlak ola bilər. Həqiqətən dərdi göndərmiş Allah, həmin dərdin əlacı olan dərmanı da göndərmiş və və onu necə istifadə etməyi də öyrətmişdir.

            Hesab ( riyaziyyat ) və tibb elimlərinin incəliklərində dərinləşməyə gəlincə bu əlavə sayılır, çünki bu olmadan da yaşamaq mümkündür. Bizim bu zamanımızdakı şərtlər onu göstərir ki, bu elmlərin də incəliklərini öyrənmək fərzu kifayədir, çünki bu elmlərin incəliklərini öyrənmədiyimiz üçün bu gün kafirlərdən asılı vəziyyətdə qalmışıq. Müsəlmanlar yalnız islam və elmlə güclənib ayaqda dura bilərlər. Vacibi tamamlayan şeydə vacibdən sayılır.

            Bəzi elmlər mübah ola bilər. İçində ədəbdən/imandan kənar sözlər olmayan şer və tarix elmi mübah elmlərə misaldır. Bəzi elmlər isə zəmm olunub yəni pislənilib. Sehr, cadu, tilsim və hiylə ilə əlaqəli elmlər zəmm olunmuş elmlərdədir.

            Şəri elmlərə gəlincə bütün şəri elmlər mədh edilən (təriflənən) elmlər sayılır. Şəri elmlər usul, furu, muqəddimət və mütəmmimət (tamamlayıcı) kimi qisimlərə bölünür.

Usul (Şəri dəlillər) : Allahın kitabı (Quranı-Kərim), Peyğəmbərin sünnəti (Hədisi-Şərif), Ümmətin icması, Səhabənin yolu

Kitab və Sunnət əsl olmaqla yanaşı ümmətin ittifaqı da üçüncü dərəcəli əsl sayılır. Səhabə Allah Rəsulunun dönəmində yaşıyıb vəhyə şahid olduqları üçün onların da yolu əsli dəlillərdən sayılır.

Furu : Bu əsillərdən (şəri dəlillərdən) ağılların dərk etməsi yolu ilə başa düşülən mənalardır ki, sözdən həm həmin sözün özünü, həm də başqa mənanı başa düşə bilir. Bu mənaları deyilən lafzlardan,həm də lafzın ifadə etmədiyi başqa mənalardan çıxardırlar. Məsələn : “Qazı (hakim) qəzəbli ikən hökm verə bilməz”[2] sözündən ac və xəstə olarkən də hökm verə bilməyəcəyi mənası çıxarılır.

Müqəddimələr: Bunlar nəhv və dil kimi açar sayılan elmlərdir. Bu elmlər Allahın kitabını və onun Peyğəmbərinin sünnətini öyrənmək üçün olan açar (alət) elmlərdir. Çünki kitab və sunnətə aid qaynaqlar dili ərəb dilidir.

Mütəmmimət (tamamlayıcı) : Qiraətlərlə bağlı olan elm, ərəb hərflərinin məxrəcləri, hədis ricalı, ravilərin ədaləti və durumları (halları) ilə əlaqəli elmlər mütəmmimət olan elmlərdən sayılır. Bunların hamısı şəri elmlərdir və hamısı mədh olunub (təriflənib).

 

        İbn Qudamə əl-Maqdisi “Muxtəsər Minhəcul-Qasidin”, Elm babı

       Tərcümə : Ummu Hiram

 

 

 

 

[1]İbn Macə 224; Bu hədis səhihdir. Hədistən əldə edilən başqa faydalar için Əbu-Yalanın “Musnəd” (2837) və “İthafus-Səadə” (1/97-98) əsərlərinə baxıla bilər.

[2] Buxari 7158; Muslim 1717; Əbu Davud 3589; Tirmizi 1334; Nəsai 8/237-238; İmam Əhməd 5/36-38,46,52.

   Əbu Bəkr (r.a) rəvayət etdiyi hədisdən alınmışdır.

 

 

        

Elm və Elmin fəziləti

Elm, Elmin Fəziləti və Elmlə Bağlı Məsələlər kitabı

Elm öyrənmənin və öyrətmənin fəziləti

Aləmlərin Rəbbi Qurani-Kərimdə belə buyurur:

“De: 'Heç bilənlərlə bilməyənlər eyni ola bilərmi?” (Zümər surəsi 9)

“Allah sizdən iman gətirənlərin və elm verilmiş kimsələrin dərəcələrini ucaltsın.” (Mücadilə surəsi 11)

Çox Oxunan

  • 09 Nov , 2013 / İmanın şərtləri

    İman qəlblə inanmaqdır. Necə ki, Uca Allah -əzzə və cəllə- müqəddəs kitabında buyurur: O kəslər ki, qeybə (Allaha, mələklərə, qiyamətə, qəza və qədərə) inanır... O kəslər ki, sənə göndərilənə və səndən əvvəl göndərilənlərə iman gətirir və axirətə də şəkksiz inanırlar. (əl-Bəqərə, 3-4)

  • 14 Oct , 2013 / İslamın əsasları

    İslam dinini yeni öyrənən biri üçün bilinməsi önəmli olan məsələlər arasında Allah üçün sevmək və Allah üçün düşmənçilik etmək məsələsidir. Bu, bir müsəlmanın etiqadından ayrılması imkansız olan prinsiplərdən biridir və onunla bağlı önəmli nöqtələri bu yazımızda təqdim edəcəyik. Hər bir müsəlmanın bunları bilməsi önəmlidir.

  • 14 Oct , 2013 / İslamın əsasları

    İbn Ömər – Allah ondan razı olsun! – dedi: “Allahın elçisini – salləllahu aleyhi va səlləm – belə deyərkən eşitdim: “İslam beş şey üzərində qurulub: Allahdan başqa ibadətə layiq bir məbudun olmadığına, Muhəmmədin Allahın elçisi olduğuna şahidlik etmək, namazı iqamə etmək, zəkat vermək, Allahın evini ziyarət etmək və Ramazan ayında oruc tutmaq.”1

  • 18 Oct , 2013 / İslam əxlaqı

    İslamda əksər ibadətlərin təməli gözəl əxlaq üzərinə bina edilmişdir. Yer üzünə göndərilmiş bütün peyğəmbərlər insanları pis əməllərdən uzaq durmağa çağırmış və əxlaqi dəyərlərin yayılması üçün çalışmışlar. Gəlin unutmayaq ki, insana dünya və axirət yurdunda zərər verən hər şey, pis əxlaqdan qaynaqlanmaqdadır.

  • 18 Oct , 2013 / İmanın şərtləri

    Həmd yalnız Allaha məxsusdur.

    Mələklər, Allahın -əzzə və cəllə- nurdan yaratmış olduğu gözlə görünməyən (qeyb aləmindən) varlıqlardır. Onlar, Allah Təala'nın əmrini yerinə yetirirlər.