Əxlaq və ədəb

Borcun vacibliyi haqqında

Borcla bağlı bilməmiz vacib olan bəzi məsələlər vardır.

Birincisi:

“əl-Məusuə əl-Fiqhiyyə”də[1] qeyd edildiyi kimi fəqihlər “deyn”i (borcu), ödənməsi vacib olan bir şey kimi müəyyən ediblər. Ərəb dilində “deyn” (borc) sözünün lüğəvi mənası “tabeçilik” və “alçaldılmaq” mənasını verir. Şəri və lüğəvi mənalar arasında bağlılıq aydındır. Borc alan məhkumdur, belə ki, Rasulullah - səllallahu əleyhi və səlləm - demişdir: “Sizin yoldaşınız öz borcu tərəfindən həbs edilir.”[2]

İnsan təbiəti

Bəzən səmimi bir müsəlman qardaşım öz günahlarından şikayət edib durar və öz halına çox təəccüblənər. İmanının o qədər zəif vaxtları olur ki, çox təhlükəli bir vəziyyətə qədər gəlib çıxa bilir. Şeytan isə bundan istifadə edərək ona belə bir sual verir: “Bəlkə sən münafiqsən?” Rəbbinə iman gətirdiyini iddia etdiyin halda ona bu qədər asi olmaq olarmı?! Məsciddə və müsəlmanların yanında özünü bir cür aparırsan, lakin şeytanlarınla tək başına qaldıqda imanından bir əsər görünmür.

İxtilafi məsələlərdə parçalanmamaq

İslami elmlərlə yeni tanış olan qardaş və bacılarımız öz dinlərini öyrənərkən tez-tez fərqli görüşlər qarşısında çıxılmaz halda qalırlar. Çünki onlara şəriət əhkamlarını öyrədən şəxslər hətta cahil olduqları məsələlərdə belə onlara təqlidi haram ediblər. Bunun üzündən bir çox müsəlmanı ən bəsit məsələlərdə belə şiddətlə bir-birilərini inkar edərkən görərsən. Bunun isə bir çox səbəbi var. Bu səbəblərdən biri budur ki, şəriət elmlərini öyrənən elm tələbəsinə ixtilaf mədəniyyəti öyrədilməmişdir. Bunun üçün bu yazımızda hər bir müsəlmanın ehtiyacı olan bəzi bilikləri paylaşmaq istəyirik.

İmam Əbu Hənifə’nin tələbəsinə nəsihəti

Elm öyrənməklə bərabər hər bir müsəlmana o elmlə ədəblənməsi də lazımdır. Çünki ədəbsiz elm qanadsız quş kimidir. Bu yöndə müsəlman qardaş və bacılarımıza güclü nəsihət etmək lazımdır. Bu münasibətlə İmam Əbu Hənifə’nin - rahiməhullah – öz tələbəsi Yusuf bin Xalid əs-Səmti’yə[1] - rahiməhullah – etdiyi vəsiyyətini oxuculara çatdırmaq istəyirik. Əslən Basra şəhərindən olan bu zat İmam Əbu Hənifənin yanında elm aldıqdan sonra öz əhlinin yanına geri dönmək istəyir və yola düşmədən əvvəl İmam Əbu Hənifə ona bu dəyərli sözlərini söyləmişdir. Bu vəsiyyətin alimlər yanında şanı böyükdür, dəyəri yüksəkdir, hətta Burhənul-İslam əz-Zərnuci[2] – rahiməhullah – “Tə’limul-Mutə’allim Tariqat-Tə’allum” adlı kitabında deyir: “Hər bir elm tələbəsinin Əbu Hənifə’nin – rahmətullahi aleyhi – Yusuf bin Xalid əs-Səmti üçün öz xalqının yanına qayıdarkən yazdığı vəsiyyət kitabını əldə etməsi lazımdır, elm tələb edən onu tapar. Ustadımız Şeyxul-İslam Burhənud-Din Əli bin Əbi Bəkr – qaddəsallahu ruhəhul-aziz – öz ölkəmə qayıtmaq istədikdə o kitabı yazmamı məndən tələb etdi. Müəllim və fətva verən biri üçün insanlarla müamilə edərkən həmin kitaba yiyələnməsi mütləq lazımdır.[3]

İbnul-Cəvzi'nin öz nəfsi ilə söhbəti

əl-Hafiz İbnul-Cəvzi – rahiməhullah – deyir[1]:

“Bir dəfə nəfsim məni şəriətdə məkruh olan bir şeyə dartırdı, bunun üçün mənə müxtəlif təvillər gətirməyə və bu işin məkruhluğunu ağlımdan çıxarmağa başladı. Lakin gətirdiyi təvillər çox fasid idi və işin məkruhluğunu göstərən dəlil isə aşkar idi. Qəlbimdəki bu istəyi dəf etmək üçün Allahu Təaləyə sığındım. Quran oxumağa başladım və dərsimdə Yusuf surəsinə çatmışdım, Yusuf surəsini açdım. Lakin bu fikir qəlbimi o qədər məşğul etmişdi ki, nə oxuduğumu bilmirdim. Sonra Yusuf surəsindəki “Dedi: “Mən Allaha sığınıram, o, mənim ağamdır, mənə yaxşı baxmışdır” sözlərinə gəldikdə diqqətimi çəkdi, sanki bu sözlər mənə deyilirdi.

Digərləri...

  1. Evləri dağıtmayın!